Türkiye’de inşaat sektörü son yıllarda açıklanan resmi veriler ışığında büyüyor. Çeyrek bazlı büyüme oranları pozitif, ciro rakamları artıyor, deprem sonrası yeniden yapılanma süreci ciddi bir üretim hacmi oluşturuyor. Kağıt üzerinde güçlü bir tablo var.

Peki sahada durum gerçekten böyle mi?

Sektörün içinden biri olarak şunu net söyleyebilirim: Bugün yaşanan büyüme, niteliği sorgulanmadan değerlendirildiğinde yanıltıcı olabilir.

Nominal Büyüme, Reel Sıkışma

İnşaat harcamaları artıyor. Ancak bu artışın önemli kısmı üretim genişlemesinden değil;

• Malzeme fiyatlarındaki sert yükselişten,

• İşçilik maliyetlerindeki artıştan,

• Enerji ve nakliye giderlerindeki büyümeden,

• Döviz kuruna bağlı hammadde baskısından

kaynaklanıyor.

Ciro artıyor olabilir; fakat aynı oranda erişilebilir konut üretimi artmıyor. Enflasyonist ortam, sektörü büyüyormuş gibi gösterirken, reel anlamda üretimin toplumsal faydaya dönüşmesi sınırlı kalıyor.

Deprem Bölgesi Gerçeği

Deprem sonrası yeniden yapılanma, sektör için hem bir sorumluluk hem de büyük bir üretim hacmi oluşturdu. Ancak firmaların önemli bir bölümü bu bölgelere yönelirken, diğer şehirlerde proje hacimlerinde daralma yaşandı.

Bu durum sektörde bölgesel yoğunlaşmaya ve dengesizliğe yol açtı. Üretim var; ancak dengeli ve sürdürülebilir bir yayılım yok.

Asıl Gözden Kaçan Veri: İlk Konut Sahipliği

Tapu devir sayıları çoğu zaman sektörün canlılığına işaret ediyor gibi sunuluyor. Fakat asıl sorulması gereken soru şu:

Bu tapuların kaçı ilk kez ev sahibi olan vatandaşlara ait?

Son yıllarda ilk mülk sahipliği oranındaki düşüş dikkat çekici. Üretim artıyor; ancak bu üretim daha çok:

• Üst gelir grubuna,

• Yatırım amaçlı alıcılara,

• Yabancı yatırımcılara

hitap ediyor.

Bu da ciroyu büyütüyor, fakat toplum genelinde konut erişimini kolaylaştırmıyor.

Yap-Sat Modelinin Daralması

Bir dönem sektörün omurgasını oluşturan yap-sat müteahhitliği bugün ciddi baskı altında. Finansmana erişim zorluğu, piyasalardaki likidite daralması ve güven sorunu küçük ve orta ölçekli müteahhitleri zor durumda bırakıyor.

Büyük sermayeli firmalar ayakta kalırken, geleneksel üretim modeli geriliyor. Bu da sektörde ölçek bazlı bir ayrışma yaratıyor.

Maliyet Sarmalı

İnşaat sektörü 550’den fazla alt üretim dalını etkileyen lokomotif bir alandır. Ancak bugün bu zincirin kırılgan halkaları giderek ağırlaşıyor:

• Enerji maliyetleri

• Nakliye giderleri

• Dövize bağlı hammadde fiyatları

• Nitelikli iş gücü eksikliği

• Arsa maliyetlerindeki kontrolsüz artış

Özellikle arsa maliyetleri, konut fiyatlarının en belirleyici unsuru hâline gelmiş durumda. Arsa üretimi ve planlama politikaları yeniden ele alınmadıkça konut fiyatlarında kalıcı denge sağlamak zor görünüyor.

Çözüm Nerede?

Sektörün sürdürülebilir büyümesi için birbirini tamamlayan adımlar atılmalı:

• Kur istikrarı sağlanmalı,

• Enerji maliyetleri makul seviyelere çekilmeli,

• Nakliye ve lojistik altyapısı güçlendirilmeli,

• Mesleki eğitimle nitelikli iş gücü artırılmalı,

• Arsa üretimi planlı ve dengeli yürütülmeli,

• Finansman erişimi öngörülebilir hâle getirilmeli.

İstikrarlı bir ekonomik zeminde Türkiye’nin konut açığını 15–20 yıl içinde sağlıklı biçimde kapatması mümkündür.

Aksi takdirde, nominal olarak büyüyen; fakat reel olarak daralan bir sektörle karşı karşıya kalabiliriz.

Son Söz

Gerçek büyüme; yalnızca rakamların artması değildir.

Gerçek büyüme;

• Orta gelirli vatandaşın konuta erişebilmesi,

• İlk kez ev sahibi olanların oranının artması,

• Küçük ve orta ölçekli üreticinin ayakta kalabilmesi,

• Güven ortamının yeniden tesis edilmesidir.

İnşaat sektörü sadece beton üretmez; şehir üretir, yaşam üretir, gelecek üretir. Bu bilinçle hareket edildiğinde, büyüme rakamlardan ibaret olmaktan çıkar ve toplumsal refaha dönüşür.

Hamdi ATLAMA
Kurucu Başkan
Sonsuz Yapı İnşaat